Alkoholizm to choroba trudna do wyleczenia. Podobnie jak w przypadku innych uzależnień, kluczowym krokiem ku wyzwolenia się z nałogu jest chęć pacjenta do podjęcia leczenia.

Mechanizm alkoholizmu niszczy nie tylko samego zainteresowanego, ale także jego najbliższe otoczenie. Nierzadko cierpi rodzina, której członkowie muszą zmagać się z przemocą fizyczną i psychiczną, którą doświadczają od uzależnionej osoby. Taki stan może trwać latami i sam alkoholik może nie chcieć go zmieniać w sposób dobrowolny. Istnieją jednak pewne okoliczności, kiedy można go do tego zmusić.

Postępowanie w stosunku do osób uzależnionych od alkoholu zostało określone w Ustawie o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi.
Leczenie prowadzone jest przez stacjonarne i niestacjonarne zakłady lecznictwa odwykowego oraz przez inne zakłady opieki zdrowotnej.

Poddanie się leczeniu odwykowemu w standardowych przypadkach jest dobrowolne. Jednak wobec osób, które w związku z nałogiem powodują rozkład życia rodzinnego, demoralizację małoletnich, uchylają się od pracy albo systematycznie zakłócają spokój lub porządek publiczny, można zastosować przymus leczenia. W tym celu kieruje się taką osobę na badania, podczas których biegły wydaje opinię na temat alkoholika i jeśli kwalifikuje go do przymusowego leczenia, wskazuje też rodzaj zakładu leczniczego.
W przypadku, gdy w wyniku nadużywania alkoholu rodzica lub opiekuna cierpią dzieci, mogą one zostać objęte opieką odpowiednich instytucji wbrew ich woli.

Na badanie będące podstawą do objęcia danej osoby przymusowym leczeniem kieruje gminna komisja rozwiązywania problemów alkoholowych, właściwa według miejsca zamieszkania lub pobytu osoby, której postępowanie dotyczy. Wniosek do takiej komisji może wystosować każda osoba, która może udokumentować fakty będące podstawą do zastosowania przymusowej terapii, a więc: występowania rozkładu życia rodzinnego, demoralizacja małoletnich, uchylanie się od pracy albo systematyczne zakłócanie spokoju lub porządku publicznego.

O obowiązku poddania się leczeniu orzeka w postępowaniu nieprocesowym sąd rejonowy. Do wniosku kierowanego od gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych lub prokuratora dołącza się zebraną dokumentację wraz z opinią biegłego. Jeżeli badanie przez biegłego nie zostało dotychczas przeprowadzone, sąd zarządza poddanie zainteresowanego odpowiednim badaniom.
W terminie do jednego miesiąca od dnia wpływu wniosku sąd orzeka o zastosowaniu bądź nie obowiązku poddania się leczeniu.

Jeśli alkoholik nie stawi się na rozprawę lub będzie uchylał się od poddania się badaniu nieusprawiedliwionego nie usprawiedliwi takiego zachowania, sąd może zarządzić przymusowe doprowadzenie go przez organ Policji.

Po prawomocnym zarządzeniu przymusowego leczenia sąd wzywa daną osobę do stawienia się dobrowolnie w oznaczonym dniu we wskazanym zakładzie lecznictwa odwykowego. Jeśli będzie uchylała się od wykonania tego obowiązku, zostanie wobec niej zastosowany przymus.

Osoba objęta nakazem sądu nie może opuszczać terenu zakładu, w którym się leczy bez zezwolenia kierownika zakładu.

Sąd może także uznać potrzebę zastosowania wobec alkoholika całkowitego ubezwłasnowolnienia, o czym zawiadamia o tym właściwego prokuratora.
Jeśli sąd opiekuńczy orzecze o ubezwłasnowolnieniu, określa też sposób wykonywania opieki. Możliwe jest umieszczeniu takiej osoby w domu pomocy społecznej dla osób uzależnionych od alkoholu, jeśli nie zachodzi możliwość objęcia tej osoby inną stałą opieką.

Leczenie odwykowe udzielane w zakładach opieki zdrowotnej jest bezpłatne.

Darmowe świadczenia zdrowotne w zakresie terapii i rehabilitacji współuzależnienia oraz profilaktyki uzyskują także członkowie rodziny osoby uzależnionej od alkoholu, dotknięci następstwami nadużywania alkoholu przez alkoholika.

Dzieci uzyskują także pomoc psychologiczną i socjoterapeutyczną w publicznych zakładach opieki zdrowotnej i publicznych poradniach specjalistycznych oraz placówkach opiekuńczo-wychowawczych i resocjalizacyjnych.